Vextir nýrra lána, lagðir á allan stofninn – og verðbólgan tvítalin.
Niðurstaða Evrópumálanna
Fullyrðing – í dreifingu á samfélagsmiðlum
„Á samfélagsmiðlum dreifist mynd með fullyrðingunni að krónan kosti heimili, fyrirtæki og hið opinbera 441 milljarð króna á ári samanborið við evru. Talan er reiknuð sem mismunur 8,8% íslenskra vaxta á nýjum lánum 2026 og 3,35% evru-vaxta, margfaldaður við allar útistandandi skuldir landsmanna, 8.201 ma.kr."
Greining – Evrópumálin
Forsendur myndarinnar segja sjálfar að miðað sé við meðalvexti á nýjum lánum 2026; sú prósenta (8,8%) er svo margfölduð við allar útistandandi skuldir heimila, fyrirtækja og hins opinbera, 8.201 ma.kr.1 Meginhluti þessa skuldastofns ber eldri, fasta eða verðtryggða vexti langt undir 8,8% – og er því reiknaður á röngum vaxtagrunni í 441-milljarða tölunni.
Evruvextirnir 3,35% standa á um 2% verðbólgu á evrusvæðinu; íslensku 8,8% standa á 4,5% verðbólgu – sem er forsenda myndarinnar sjálfrar.2 Bróðurpartur 5,45 prósentustiga „munarins" er því verðbólgumunur, ekki vaxtakostnaður umfram verðbólgu. Að bera saman nafnvexti við ólíka verðbólgu er að telja sama hlutinn tvisvar.
Að frádreginni verðbólgu báðum megin: íslenskir raunvextir um 4,3% (8,8% − 4,5%), evru-raunvextir um 1,35% (3,35% − 2%). Munurinn er ~3 prósentustig, ekki 5,45.
Þessar prósentutölur eru eingöngu unnar úr þeim forsendum sem myndin sjálf gefur upp – 8,8% / 3,35% nafnvextir og 4,5% / ~2% verðbólga. Þær eru ekki sjálfstæðar mælingar á íslenskum eða evrópskum vöxtum, heldur leiðrétting innan eigin forsendna myndarinnar.
Vextir sem heimili og fyrirtæki greiða eru jafnframt vaxtatekjur íslenskra banka, sparifjáreigenda og lífeyrissjóða.3 Lægri vextir þýða lægri vaxtatekjur – og þar með lægri lífeyri. Það er endurdreifing innan þjóðarbúsins, ekki tap þjóðarbúsins út úr landinu. Sá hluti „kostnaðar" sem flyst milli innlendra hópa er ekki sami hlutur og kostnaður þjóðarinnar.
Markaðsvextir eru ekki samræmdir milli evruríkja. Þeir ráðast af áhættu hvers hagkerfis, lánshæfismati og uppbyggingu fjármálakerfis – Ítalía og Grikkland greiða ekki sömu vexti og Þýskaland þótt evran sé sameiginleg.
Ódýrt evru-lánsfé á árunum 2000–2008 var einmitt kveikjan að fasteignabólunum á Írlandi og Spáni, og leiðréttingunni sem fylgdi. Aðild að evrusvæðinu eyðir ekki áhættuálagi á íslensk lán – hún breytir aðeins viðmiðunarvöxtum, og því skilyrtu, eftir Maastricht-ferli sem tekur ár.
Það er raunverulegur vaxtamunur til staðar. En hann er brot af 441 milljarði, og hluti af honum er ekki kostnaður þjóðarinnar.
Með evru fengum við lægri vexti – eins og í Þýskalandi? – Maastricht-ferlið og hvers vegna ECB-vextir fást ekki sjálfkrafa við aðild.