Sláðu inn húsnæðislánið þitt og sjáðu hvað þú greiðir til ESB, hvort lægri vextir vinna það upp og þá hvenær.
Verðtryggt lán ber lægri nafnvexti, en höfuðstóllinn hækkar með verðlagi. Borið saman við óverðtryggt lán á vöxtum ECB er raunkostnaðurinn svipaður, og hann þyngist eftir því sem verðbólgan er meiri.
Þeir sem komnir eru yfir fimmtugt eiga líklega 10–15 ár eftir af lánstímanum þegar evran kæmi til sögunnar. Því styttri sem eftirstöðvarnar eru, þeim mun minni verður heildarávinningurinn af vaxtamuninum, jafnvel þótt vextir ECB séu lægri.
Vextir ECB voru 0% frá 2016 til 2021, fóru í 4,5% árið 2023 og standa í 2,65% árið 2026. Grunnsviðsmyndin, 3,5%, er raunhæfasta langtímameðaltalið.
Framlagið til ESB er greitt á hverju ári. Fé sem fer í framlagið ávaxtast ekki annars staðar. Íslenskir lífeyrissjóðir hafa að jafnaði skilað 5–7% ávöxtun á ári.
Til þess þarf að uppfylla Maastricht-skilyrðin, taka þátt í ERM II í að minnsta kosti tvö ár og loks taka evruna formlega upp. Raunhæft lágmark er 10–15 ár. Svíþjóð hefur verið í ESB frá 1995 og ákveður enn eigin vexti.
| Afborgun af láninu | Á mánuði | Lækkun |
|---|---|---|
| Í dag · 40 milljónir kr. á 8,6% | 325.332 kr. | — |
| Sá sem á íbúðina fyrir · sama lán á 3,5% | 200.249 kr. | 125.082 kr. |
Greiðslan lækkar um 125 þús. kr. á mánuði á óbreyttu húsnæðisverði. Færðu sleðann til að sjá hvað hækkun húsnæðisverðs gerir við þá lækkun.
Lægri vextir auka lánsgetu heimila og það skilar sér út í húsnæðisverðið. Í öllum þeim ríkjum sem hér er vitnað til hækkaði húsnæðisverð eftir inngönguna: Írland og Spánn tóku upp evruna 1999. Fram að toppnum 2007 hækkaði meðalverð íbúðarhúsnæðis á Írlandi um 124% og fermetraverð íbúða á Spáni um 151%. Eistland gekk í ESB 2004 og þar hækkaði húsnæðisverð um 80% á tveimur árum, 2005–2007. Í öllum þremur löndunum endaði hækkunin í verðfalli og bankakreppu. Heimildir: Hagstofa Írlands (CSO), meðalverð 155.857 € (1999) → 349.838 € (2007) · Húsnæðisráðuneyti Spánar, valor tasado 829,2 €/m² (4. ársfj. 1999) → 2.085,5 €/m² (4. ársfj. 2007) — tölfræðibréf ráðuneytisins, tafla 35101000 og ársrit Observatorio de Vivienda y Suelo 2024, þar sem 2007-toppurinn er sagður marka „lok fasteignabólunnar" · Eurostat, húsnæðisvísitala Eistlands 59,0 (2005) → 106,5 (2007). Orsakasamhengið — vextir ECB of lágir fyrir Írland árum saman í aðdraganda hrunsins — er rakið í rannsóknarskýrslu írska þingsins um bankakreppuna.
Rauða línan sýnir framreiknað framlag fjölskyldunnar til ESB, 618.780 kr. á ári með 4% tækifæriskostnaði. Græna línan sýnir vaxtaávinning núverandi eiganda miðað við 3,5% vexti ECB. Báðar línur eru reiknaðar með vaxtavöxtum og vaxtaávinningurinn hefst ekki fyrr en eftir 12 ár.
Aðildarsinnar tala um áfanga 2. Þú byrjar í áfanga 1 og þar gætirðu setið lengi.
Háir vextir eru dýrir í góðæri, en á móti kemur sjálfstæð peningastefna. Lítið hagkerfi eins og Ísland þarf tvö verkfæri þegar kreppa skellur á, gengið og vextina. Með evru fellur annað þeirra út.
Kvarðinn nær frá 0% upp í 10%. Vextir ECB eru þegar nálægt neðri mörkum, en Seðlabanki Íslands hefur þrefalt meira svigrúm.
Til samanburðar: Grikkir höfðu ekkert gengistæki þegar kreppan skall á árið 2010. Atvinnuleysi fór í 27,5% og batinn tók meira en áratug. Heimild: IMF · Seðlabanki Íslands · Eurostat