Formlegi rétturinn hefur ráðið úrslitum

Kortið afgreiðir neitunarrétt Íslands í EES sem lítils virði af því hann sé „nánast aldrei nýttur". En formlegi rétturinn til að segja nei¹ og að standa utan einkavaldssviða ESB hefur ráðið úrslitum í stærstu hagsmunamálum þjóðarinnar.

Icesave: tvö þjóðaratkvæði + sýkna í EFTA-dómstólnum

Icesave. Þjóðin hafnaði samningum tvívegis í þjóðaratkvæði (6. mars 2010 (Nei 98,1%) og 9. apríl 2011 (Nei 59,8%))³ og EFTA-dómstóllinn sýknaði Ísland í máli E-16/11 (28. janúar 2013).² Innan ESB hefði sú leið ekki verið fær.

Útfærsla efnahagslögsögunnar í 200 sjómílur

Útfærsla efnahagslögsögunnar. Þegar Ísland færði fiskveiðilögsöguna í 200 sjómílur 1975 töldu ráðamenn erlendra ríkja Ísland ekki eiga rétt á veiðunum;⁴ staðan utan sambandsins gerði Íslandi kleift að verja hagsmuni sína. Sama átti við í makríldeilunni: utan sameiginlegrar sjávarútvegsstefnu ESB gat Ísland sett sér einhliða makrílkvóta sem strandríki.⁵

Þróunin innan ESB: minnkandi neitunarvald

Á sama tíma er þrýst á að draga úr vægi neitunarvaldsins *innan* ESB. Á öryggisráðstefnunni í München í febrúar 2026 sagði forseti framkvæmdastjórnarinnar, Ursula von der Leyen, að til að virkja sameiginlega varnarskuldbindingu ESB (42. gr. 7. mgr. sáttmálans) þyrfti að taka ákvarðanir hraðar og að það gæti þýtt „að reiða sig á aukinn meirihluta fremur en einróma samþykki".⁶ Kortið kynnir neitunarvaldið sem varanlega stærð, en þróunin er í gagnstæða átt.

Hluti af greiningu

Þetta kort er hluti af stærri greiningu: Missum við fullveldi við ESB-aðild?