Sláðu inn húsnæðislánið þitt og sjáðu hvað þú greiðir til ESB, hvort lægri vextir vinna það upp og þá hvenær.
Ekkert lán20 m.40 m.60 m.80 m.
Verðtryggt lán ber lægri nafnvexti, en höfuðstóllinn hækkar með verðlagi. Borið saman við óverðtryggt lán á vöxtum ECB er raunkostnaðurinn svipaður, og hann þyngist eftir því sem verðbólgan er meiri.
5 ár1015202530 ár
Þeir sem komnir eru yfir fimmtugt eiga líklega 10–15 ár eftir af lánstímanum þegar evran kæmi til sögunnar. Því styttri sem eftirstöðvarnar eru, þeim mun minni verður heildarávinningurinn af vaxtamuninum, jafnvel þótt vextir ECB séu lægri.
Vextir ECB voru 0% frá 2016 til 2021, fóru í 4,5% árið 2023 og standa í 2,65% árið 2026. Grunnsviðsmyndin, 3,5%, er raunhæfasta langtímameðaltalið.
Framlagið til ESB er greitt á hverju ári. Fé sem fer í framlagið ávaxtast ekki annars staðar. Íslenskir lífeyrissjóðir hafa að jafnaði skilað 5–7% ávöxtun á ári.
8 ár11 ár14 ár17 ár20 ár
Til þess þarf að uppfylla Maastricht-skilyrðin, taka þátt í ERM II í að minnsta kosti tvö ár og loks taka evruna formlega upp. Raunhæft lágmark er 10–15 ár. Svíþjóð hefur verið í ESB frá 1995 og ákveður enn eigin vexti.
0%15%30%45%60%
Lægri vextir auka lánsgetu heimila og það skilar sér út í húsnæðisverðið. Á Írlandi hækkaði húsnæðisverð um 60% frá 2000 til 2007, á Spáni um 50% og í Eistlandi um 80%.
Framlag til ESB – 4 manna fjölskylda
35.833 kr.
á mánuði · 430.000 kr. á ári 4 × 107.500 kr. á mann
Vaxtaávinningur á evrusvæði
125 þús. kr.
á mánuði · Ísland 8,6% á móti ECB 3,5% · 25 ár
Nettó eftir upptöku evru
+89 þús. kr.
á mánuði þegar framlag fjölskyldunnar hefur verið dregið frá
Nettó, leiðrétt fyrir kaupmætti
+60 þús. kr.
á mánuði · 125 þús. kr. ÷ 1,31, að frádregnu framlagi
Jákvætt þrátt fyrir kaupmáttarleiðréttingu
Kafli IUppsafnaður ávinningur – ár fyrir ár
Rauða línan sýnir framreiknað framlag fjölskyldunnar til ESB, 430.000 kr. á ári með 4% tækifæriskostnaði.
Dökkgræna línan sýnir vaxtaávinning núverandi eiganda miðað við 3,5% vexti ECB. Báðar línur eru reiknaðar með vaxtavöxtum og vaxtaávinningurinn hefst ekki fyrr en eftir 12 ár.
Uppsafnað framlag fjölskyldunnar, framreiknað
Vaxtaávinningur – núverandi eigandi
Áfangi 1 – enginn vaxtamunur enn
Kafli IITveir áfangar – gjörólík staða
Aðildarsinnar tala um áfanga 2. Þú byrjar í áfanga 1 og þar gætirðu setið lengi.
Áfangi 1 · ár 1–12 hið minnsta
Aðild að ESB án evru
Árlegt framlag til ESB, þinn hluti−107.500 kr.
VaxtaákvarðanirSeðlabanki Íslands
Maastricht-skilyrðinEkki uppfyllt enn
Þátttaka í ERM IIAð minnsta kosti 2 ár
Nettó á ári−107.500 kr.
Svíþjóð hefur verið í ESB frá 1995 og ákveður enn eigin vexti. Danska krónan er bundin evrunni, en Danir eiga ekkert atkvæði um vaxtaákvarðanir ECB. ESB-aðild ein og sér tryggir engum vexti ECB.
Áfangi 2 · ár 13 og áfram, í besta falli
Aðild að myntbandalaginu evran komin í notkun
Árlegt framlag til ESB, þinn hluti−107.500 kr.
Vaxtaávinningur á láni+1.500.990 kr. á ári
Nettó á ári+1,1 m. kr.
Miðað við 3,5% vexti ECB (grunnsviðsmynd). Á ári 19 hefur uppsafnaður vaxtaávinningur náð að vega upp uppsafnað framlag til ESB.
Kafli IIIKreppa – hvaða verkfæri eru til taks?
Háir vextir eru dýrir í góðæri, en á móti kemur sjálfstæð peningastefna. Lítið hagkerfi eins og Ísland þarf tvö verkfæri þegar kreppa skellur á, gengið og vextina. Með evru fellur annað þeirra út.
Aðeins eitt verkfæri eftir, innri aðlögun tekur við
Gengi krónunnarEkki í boði, gengið er fast
Samkeppnisstaða útflutnings0%, engin gengisaðlögun
Áhrif á landsframleiðslu−8,6%
Atvinnuleysi, hámark+6,4 pp
Nauðsynleg launalækkun−12,5%
Svigrúm til vaxtalækkunar3,00 prósentustig
Áætlaður tími til bata5–7 ár
5–7 ár, innri aðlögun tekur lengri tíma
Svigrúm seðlabanka – hve mikið má lækka vexti?
Í kreppu lækka seðlabankar vexti til að örva hagkerfið. Súlurnar sýna núverandi vexti í gráu og svigrúmið niður að núlli í lit. Því meira sem svigrúmið er, þeim mun meiri er sveigjanleikinn.
IS
6,75 pp svigrúm
7,25% í dag
ECB
3,0 pp svigrúm
3,50% í dag
Kvarðinn nær frá 0% upp í 10%. Vextir ECB eru þegar nálægt neðri mörkum, en Seðlabanki Íslands hefur þrefalt meira svigrúm.
2008
Krónan féll um 30–40% í fjármálakreppunni. Það var sársaukafullt, innfluttar vörur hækkuðu og erlendar skuldir þyngdust. Á móti kom að gengisfallið hlífði útflutningsgreinunum: ferðaþjónusta, sjávarútvegur og iðnaður urðu samkeppnishæfari á heimsmarkaði á einni nóttu.
−40%gengisfall krónunnar
7,6%hámark atvinnuleysis
2 áraftur í 4,5% atvinnuleysi
+40%bætt samkeppnisstaða
Til samanburðar: Grikkir höfðu ekkert gengistæki þegar kreppan skall á árið 2010. Atvinnuleysi fór í 27,5% og batinn tók meira en áratug. Heimild: IMF · Seðlabanki Íslands · Eurostat
Mikilvægar athugasemdir
Framlagið til ESB er lágmat, 43 ma. kr. á ári fyrir þjóðarbúið eða um 107.500 kr. á mann. Vaxtaávinningurinn er reiknaður með föstum vöxtum, 8,6% á Íslandi og 3,5% hjá ECB, en í reynd eru báðar tölur breytilegar. Kaupmáttur á Íslandi er 31% yfir meðaltali ESB, og lækki laun í hlutfalli við það eftir aðild þyngist greiðslubyrðin þótt vextirnir séu lægri.