Hvað segir islandogevropa.is og hvers vegna talan er oft notuð í víðari merkingu

islandogevropa.is segir orðrétt: „Talið er að við uppfyllum þegar um 75% af regluverki sambandsins varðandi innri markaðinn og daglegt líf."⁵ Talan er bundin við innri markaðinn, ekki við „alla löggjöf ESB". Á sömu síðu bæta þeir við: „Málið snýst því í raun ekki um magn lagabálka, heldur hversu pólitískt viðkvæmir málaflokkarnir sem eftir standa eru."

Þessi fyrirvari, „varðandi innri markaðinn og daglegt líf", fellur þó oftast niður þegar talan endurómar í almennri umræðu. Þá heyrist „75–80% af löggjöf ESB" eða „80% af regluverki ESB" án nánari skýringar.

Upphaf hærri tölunnar er rakið til ræðu Halldórs Ásgrímssonar utanríkisráðherra hjá Deutsche Gesellschaft für Auswärtige Politik í Berlín 14. mars 2002, þar sem hann sagði: „Through the EEA Agreement we participate in the EU internal market and have taken over about 80% of all its legislation."¹

6,5–25% - mæling eftir gerðum

Þegar Sigurður Kári Kristjánsson lagði fram skriflega fyrirspurn á Alþingi 2005 um hversu margar gerðir Ísland hefði í raun tekið upp, fól utanríkisráðuneytið EFTA-skrifstofunni í Brussel að gera úttekt úr lagagagnagrunni ESB (EUR-Lex). Niðurstaðan, undirrituð af þáverandi utanríkisráðherra Davíð Oddssyni: af 38.936 gerðum sem ESB samþykkti á tímabilinu 1994–2004 voru 2.527 teknar upp í EES-samninginn eða 6,5%.²

Hlutfallið hefur hækkað á síðari árum, enda samþykkir ESB nú fleiri gerðir sem falla innan gildissviðs EES og færri sem falla utan þess. Samkvæmt EES-skýrslu utanríkisráðuneytisins nr. 15 („Gengið til góðs", apríl 2018) var meðaltalið 13,4% á tímabilinu 1994–2016, og 20–25% á árunum 2014–2016.³

Nefnarinn í þessu hlutfalli er heildarfjöldi gerða sem ESB samþykkir, án tillits til efnis. Það þýðir að regluverk sjávarútvegs-, landbúnaðar- og tollastefnu, sem Ísland tekur ekki upp í gegnum EES, dregur hlutfallið niður.

Hvers vegna 6,5–25% og ~75% mæla ekki það sama

Munurinn á tölum okkar (6,5–25%) og tölu islandogevropa.is (~75%) er ekki ágreiningur um hvort talan sé rétt reiknuð, heldur að nefnarinn er mismunandi.

Okkar mæling (6,5–25%): Hlutfall allra gerða ESB sem teknar hafa verið upp í EES-samninginn. Nefnarinn er heildarfjöldi gerða sem ESB hefur samþykkt á tilteknu tímabili, þar á meðal gerðir um sameiginlegu landbúnaðarstefnuna, sjávarútvegsstefnu, tollabandalagið og utanríkisstefnu sem standa utan gildissviðs EES-samningsins.

Mæling islandogevropa.is (~75%): Hlutfall innleiddra gerða innan tiltekins gildissviðs: innri markaðar, samkeppnisreglna, fjármálaþjónustu, samgangna, umhverfis- og neytendamála, sem Ísland tekur þátt í í gegnum EES. Þeir takmarka nefnarann við þann hluta löggjafarinnar sem fellur undir innri markaðinn.

Innan þess þrengri gildissviðs er hlutfallið hátt: um 75% samkvæmt þeirra talningu. Það mælir annað en okkar tala.

Heildarfjöldi gerða sem teknar hafa verið upp í EES-samninginn frá 1994 er um 9.000 (EEA-Lex).⁶ Til samanburðar samþykkti ESB 38.936 gerðir á tímabilinu 1994–2004 einu saman, og 67.158 gerðir alls á tímabilinu 1994–2016 samkvæmt EES-skýrslu 15³. EFTA-skrifstofan í Brussel staðfesti 6,5% hlutfallið fyrir 1994–2004 í úttekt sinni fyrir utanríkisráðuneytið. Meðaltalið fyrir 1994–2016 var 13,4% samkvæmt EES-skýrslu nr. 15 (2018).³

Mismunurinn er því hvorki rangfærsla né blekking, heldur tvær mælingar með ólíka nefnara: „innri markaður" annars vegar og „öll löggjöf ESB" hins vegar.

Norska skýrslan NOU 2012:2 — málefnasvið yfir alla samninga

Talan ~75% kemur einnig fyrir í norsku skýrslunni NOU 2012:2 „Utenfor og innenfor - Norges avtaler med EU", samin af nefnd undir forystu Fredriks Sejersted prófessors við Háskólann í Osló og lögð fram 2012.⁴ Sú skýrsla beitir málefnasviðstalningu (ekki gerðatalningu), nær yfir alla samninga Noregs við ESB (ekki bara EES-samninginn), og fjallar um Noreg, sem tekur þátt í fleiri verkefnum ESB en Ísland.

Hún er því ekki bein staðfesting á íslensku tölunni, þótt báðar mælingar gefi háar prósentur af aðferðafræðilegum ástæðum.

Hin „pólitískt viðkvæmu" svið sem eftir standa

islandogevropa.is sjálft viðurkennir að það sem eftir stendur eru „pólitískt viðkvæmir málaflokkar". Það er rétt. Þess vegna þarf umræðan ekki að snúast um prósentur.

Tölurnar okkar (20–25% af öllum gerðum ESB) og þeirra (~75% af regluverki innri markaðar) eru hvor um sig réttar innan síns ramma. Hvorug talan svarar þó spurningunni sem skiptir mestu máli: hvað aðild myndi raunverulega bæta við í íslenskri stjórnskipun.

Svarið liggur í þeim málaflokkum sem standa utan EES í dag og þyrftu að færast inn við fullnaðaraðild: sameiginleg sjávarútvegsstefna (CFP), sameiginleg landbúnaðarstefna (CAP), tollabandalagið, sameiginleg viðskiptastefna gagnvart þriðju ríkjum, mynt- og peningasamstarf, og utanríkis-, öryggis- og varnarmál.

Þetta eru ekki jaðarliðir í íslenskri stjórnsýslu, heldur efnisleg yfirfærsla á valdi yfir fiskimiðum, landbúnaði, tollum, peningastefnu og utanríkismálum.

75%-talan er rétt í þrengri merkingu. Það sem eftir stendur er ekki afgangur heldur kjarni þess sem fullveldi snýst um.