Loforðið um „fasta hlutdeild" hvílir á reglu sem ráðherraráðið getur fellt niður með auknum meirihluta, eins og gerðist hjá Írum í desember 2025.
Niðurstaða Evrópumálanna
Fullyrðing – islandogevropa.is
„islandogevropa.is svarar í korti sínu „Myndum við missa yfirráð yfir fiskimiðunum okkar?": „Nei. Við höfum veitt þorsk á Íslandsmiðum í aldir og það gerum við áfram." Rökin eru að „hlutdeild okkar í heildarkvótum yrði ákveðin og fest við inngöngu, á sama hátt og gert hefur verið fyrir öll önnur aðildarríki" á grundvelli reglunnar um hlutfallslegan stöðugleika, sem hafi haldist óbreytt frá 1983, og að hlutur Íslands í staðbundnum stofnum eins og þorski yrði „nánast óumdeildur"."
Greining – Evrópumálin
Svarið er rétt að því leyti að hlutdeild Íslands í þorskkvóta yrði í reynd há: reglan um hlutfallslegan stöðugleika úthlutar veiðiheimildum eftir sögulegri veiðireynslu, og þar stendur Ísland sterkt að vígi. En orðið „fest" gefur villandi mynd. Sjávarútvegur stendur í dag utan EES4 og færðist alfarið undir einkavald ESB við aðild og hlutdeildin sjálf er hvergi sáttmálabundin, heldur hvílir á afleiddri löggjöf sem ráðherraráðið getur breytt, eins og rakið er hér að neðan.
Sjávarútvegur er skýrasta dæmið. Verndun fiskistofna er á einkavaldsviði ESB, aðildarríki geta ekki sett eigin lög.1 Sameiginlega fiskveiðistefnan (CFP) byggir á reglunni um jafnan aðgang: skip allra aðildarríkja hafa rétt til veiða í lögsögu hvers annars utan 12 sjómílna (5. gr. reglugerðar (ESB) nr. 1380/2013).2 12-mílna undanþágan var framlengd til 31. desember 2032 með reglugerð (ESB) 2022/2495, afleidd löggjöf sem ráðherraráðið getur breytt með meirihluta þegar þar að kemur.3
Íslenska efnahagslögsagan er 751.345 km²5 og útflutningsverðmæti sjávarafurða um 359 ma. kr. á ári.6 EMFAF-styrkurinn nemur aðeins €20–30 m. á ári sem er um 1% af þeim verðmætum.7 Útfært nánar: Hvað fær Ísland frá ESB? EMFAF í samhengi við auðlindina.
Sterkasta mótbáran við ofangreint er sú að jafn aðgangur að lögsögu jafngildi ekki aðgangi að kvóta. Það er rétt: raunverulegar aflaheimildir stýrast áfram af reglunni um hlutfallslegan stöðugleika (relative stability) og árlegum heildaraflaheimildum (TAC), ekki af 5. gr. einni sér. Hlutdeild hvers ríkis byggir á sögulegri veiðireynslu og dregur þannig úr áhrifum reglunnar um jafnan aðgang í praxís.
Sú vernd er hinsvegar ekki sáttmálabundin: hlutfallslegur stöðugleiki er fastsettur í afleiddri löggjöf (reglugerð 1380/2013, 16. gr.), ekki í sáttmálum ESB og því getur ráðherraráðið breytt henni eða afnumið með auknum meirihluta. Skýrasta nýja fordæmið kom í desember 2025: Haag-viðmið Íra, sem höfðu tryggt írskum sjómönnum lágmarkshlutdeild í tæp 50 ár, voru ekki látin gilda við ákvörðun aflaheimilda fyrir árið 2026 eftir að Frakkland, Holland, Þýskaland og Pólland greiddu atkvæði gegn áframhaldi þeirra á ráðherrafundi 13. desember 2025. Niðurstaðan var fest í reglugerð (ESB) 2026/249 (26. janúar 2026).8 Sjá nánar: Hague Preferences - 50 ára vernd hvarf.
Sama gildir um landbúnaðarstefnuna, tollabandalagið, sameiginlega viðskiptastefnu gagnvart þriðju ríkjum, peningastefnuna (taki Ísland upp evru) og utanríkis- og varnarmál. Þessi svið í íslenskri stjórnsýslu eru kjarni þess sem aðild myndi þýða.
Þetta kort er hluti af stærri greiningu: Missum við fullveldi við ESB-aðild?